ارتودنسی دندان در پاکدشت

مراحل انجام ارتودنسی (گام‌به‌گام از تشخیص تا ریتنشن)

1. معاینه بالینی و گرفتن مدارک تشخیصی

در اولین جلسه، متخصص ارتودنسی وضعیت کلی دهان و دندان، الگوی جویدن، تناسب فک‌ها (روابط اسکلتال)، و وجود عادات نامناسب (مثل مکیدن انگشت یا تنفس دهانی) را بررسی می‌کند. مدارک تشخیصی زیر گرفته می‌شود:

• رادیوگرافی پانورامیک (OPG): برای بررسی موقعیت دندان‌های نهفته، سلامت ریشه‌ها، استخوان آلوئول و وجود ضایعات.

• رادیوگرافی سفالومتری لترال (Cephalometric): برای اندازه‌گیری زوایای جمجمه، فک بالا (ماگزیلا)، فک پایین (ماندیبل) و پیش‌بینی الگوی رشد.

• قالب‌گیری یا اسکن دیجیتال سه‌بعدی (اینتاارال اسکنر): برای ساخت مدل دقیق از قوس دندانی و تحلیل اکلوژن.

• عکس‌های داخل و خارج دهانی: برای مستندسازی قبل از درمان و برنامه‌ریزی زیبایی.

2. تحلیل مدارک و طراحی نقشه درمان (Treatment Planning)

متخصص با استفاده از نرم‌افزارهای تخصصی (مثل Dolphin Imaging یا 3Shape) موارد زیر را تعیین می‌کند:

• نوع مال اکلوژن: کلاس I، II، III یا مشکلات عمودی (Open bite، Deep bite).

• نیاز به کشیدن دندان: در موارد کرادینگ شدید (کمبود فضا بیش از ۵-۶ میلی‌متر).

• نوع اپلاینس ارتودنسی: ثابت (براکت)، متحرک (پلیت)، شفاف (اینویزیلاین) یا ترکیبی.

• نیاز به وسایل کمکی: مینی‌اسکرو (TADs)، الستیک‌های بین فکی، هدگیر (Headgear) یا اسپرینگ‌ها.

• مدت زمان تقریبی درمان: معمولاً ۱۲ تا ۳۰ ماه بر اساس شدت کیس.

3. اقدامات پیش‌ارتودنسی (آماده‌سازی دهان)

قبل از شروع درمان اصلی، باید سلامت دهان تأمین شود:

• درمان پوسیدگی‌ها: ترمیم تمام دندان‌های پوسیده.

• درمان ریشه (اندو): در صورت وجود ضایعه پالپ یا آبسه.

• جرم‌گیری عمقی (اسکالینگ و روت پلنینگ): به ویژه در بیماران با ژنژیویت یا پریودنتیت خفیف.

• کشیدن دندان‌های اضافی یا شیری مانده: در صورت نیاز به فضا (اغلب پره‌مولرهای اول).

• جراحی فرنکتومی (در صورت وجود): برای بستن دیاستم (فاصله بین دو دندان جلویی).

4. نصب اپلاینس اصلی (شروع حرکت دندان‌ها)

در این جلسه که معمولاً ۱ تا ۲ ساعت طول می‌کشد، مراحل زیر انجام می‌شود:

• باند کردن براکت‌ها (Bonding): سطح مینای دندان با اسید فسفریک ۳۷٪ اچ شده، سپس پرایمر و چسب ارتودنسی زده شده و براکت‌ها روی سطح لبیال (داخلی در نوع لینگوال) دندان‌ها قرار می‌گیرند.

• قرار دادن سیم ارتودنسی (Archwire): ابتدا از سیم‌های نازک نیکل تیتانیوم (NiTi) با قطر ۰٫۰۱۲ تا ۰٫۰۱۴ اینچ برای مرحله leveling (همسطح‌سازی) استفاده می‌شود.

• بستن براکت‌ها با الستیک یا لیگچر فلزی: برای نگه داشتن سیم در شیار براکت.

• نصب وسایل کمکی (در صورت نیاز): مثل اسپرینگ برای باز کردن فضا، الستیک‌های زنجیره‌ای برای بستن دیاستم، یا مینی‌اسکرو در استخوان آلوئول برای لنگرگاه مطلق.

5. ویزیت‌های دوره‌ای (فعالسازی و تنظیم)

بسته به نوع درمان، هر ۴ تا ۸ هفته یک جلسه تنظیم انجام می‌شود:

• تعویض سیم ارتودنسی: به تدریج از سیم نازک NiTi به سیم ضخیم‌تر استیل (Stainless Steel) با قطر ۰٫۰۱۹ × ۰٫۰۲۵ اینچ برای مرحله جزئیات نهایی.

• تغییر الستیک‌ها یا اسپرینگ‌ها: برای اعمال نیروی لازم جهت اصلاح اورجت، اوربایت یا رابطه فکی.

• بررسی وضعیت ریشه‌ها و سلامت لثه: با رادیوگرافی دوره‌ای (مثلاً هر ۶ ماه یکبار) برای جلوگیری از تحلیل ریشه.

• تنظیم مجدد مینی‌اسکروها (در صورت لق شدن): یا تعویض الستیک‌های زنجیره‌ای.

6. مرحله نهایی (جزئیات و فینیشینگ)

در ۳ تا ۶ ماه آخر، هدف رسیدن به ایده‌ال‌ترین موقعیت‌ها است:

• تنظیمات دقیق تورک (Torque) و آنگولیشن (Angulation) دندان‌ها: با استفاده از خم کاری سیم یا براکت‌های با پریسکریپشن متفاوت.

• اصلاح تماس‌های زودهنگام (اکلوژن بالانس): با سمباده زدن بین دندانی (IPR) در صورت نیاز.

• بستن فضاهای باقیمانده: با الستیک یا پاورچین.

• کنترل نهایی اکلوژن کلاس I کانونی: یعنی رابطه صحیح دندان‌های فک بالا و پایین در حین حرکات طرفی و قدامی-خلفی.

7. برداشتن براکت‌ها و شروع دوره ریتنشن (نگهداری)

پس از اطمینان از ثبات نتایج:

• برداشتن براکت‌ها (Debonding): با فورسپس مخصوص و پالیش چسب باقیمانده از مینا.

• گرفتن قالب یا اسکن مجدد: برای ساخت ریتینر (نگهدارنده).

• ساخت ریتینر ثابت یا متحرک:

  • ریتینر ثابت (Fixed): سیم فلزی نازک پشت دندان‌های جلویی فک پایین (کانین تا کانین) با کامپوزیت چسبانده می‌شود.

  • ریتینر متحرک (Removable): مدل‌های اِسنس (Essix)، هالی (Hawley) یا کریستالی که بیمار شب‌ها باید استفاده کند.

8. پیگیری بلندمدت (جلوگیری از عود)

دوره ریتنشن به دلیل خاصیت الاستیک رباط پریودنتال و بازسازی استخوان، بسیار حیاتی است:

• سال اول پس از درمان: استفاده از ریتینر متحرک هر شب (۱۰-۱۲ ساعت) به همراه ریتینر ثابت (اگر موجود باشد).

• سال دوم: ۳ تا ۴ شب در هفته.

• بازدیدهای دوره‌ای هر ۶ ماه: برای بررسی سلامت ریتینر و عدم عود (ریلپس). هر گونه جابه‌جایی جزئی در این مرحله با ریتینر قابل کنترل است.